Beleid fraudebestrijding - EU monitor

EU monitor
Donderdag 22 augustus 2019
kalender
Met dank overgenomen van Europa Nu.
Anti-fraude eenheid van de EU
Bron: European Commission

Fraude is een belangrijk probleem binnen de Europese Unie. Jaarlijks gaat er bijvoorbeeld 50 miljard euro aan btw-inkomsten verloren door grensoverschrijdende fraude. Bovendien werd in 2018 bekend dat Europese bankiers voor ongeveer 55 miljard aan dividendbelastingfraude hebben begaan. De EU heeft er belang bij deze fraude te bestrijden, omdat de unie er zelf inkomsten door misloopt. De lidstaten van de EU†i coŲrdineren onderling de bestrijding van specifieke vormen van fraude.

De belangrijkste uitvoering van fraudebeleid komt van het Europees bureau voor fraudebestrijding OLAF†i. OLAF onderzoekt fraude met EU-geld, corruptie en wangedrag binnen Europese instellingen. Tussen 2010 en 2017 onderzocht dit bureau meer dan 1.800 zaken en vorderde het zo'n 7 miljard euro terug. De aanpak richt zich op fraude met Europese landbouwsubsidies, sigarettensmokkel, valsemunterij met de euro, verkeerde besteding van regiogelden en bestuurlijke corruptie.

Vanaf 2014 bestaat het programma Hercules III†i, dat een pakket activiteiten omhelst om de hoeveelheid fraude tussen 2014 en 2020 terug te dringen. Hercules III is onderdeel van het antifraudeprogramma van de Europese Commissie†i, dat met wisselend succes de corruptie van lidstaten terugdringt. Een belangrijke stap voor de fraudebestrijding is de oprichting van een Europees Openbaar Ministerie†i, dat vanaf 2020 operationeel zal zijn. Dit orgaan zal zorgen voor een gemeenschappelijke vervolging van fraudeurs in Europa.

1.

Staand beleid

Budget

De Herculesprogramma's van OLAF financieren activiteiten om fraude en corruptie te voorkomen of te bestrijden. Het huidige actieve programma, Hercules III, heeft voor de periode 2014 tot en met 2020 een totaal budget van 104,9 miljoen euro.

Doelstellingen

De doelstelling van het fraudebestrijdingsbeleid is door de EU in brede zin geformuleerd als het beschermen van de financiŽle belangen van de lidstaten. Het gaat er hierbij om het voorkomen, opsporen en onderzoeken van huidige en nieuwe vormen van fraude. Hiermee hoopt de EU een groter aandeel verloren gelden terug te kunnen vorderen. Tevens is het beleid erop gericht om de verschillende Europese antifraude-instellingen te ondersteunen en om de onderlinge samenwerking te bevorderen.

Europees Bureau voor fraudebestrijding OLAF

Om fraudezaken te bestrijden werd in 1999 het Europees Bureau voor fraudebestrijding OLAF opgericht. OLAF heeft de bevoegdheid om in volledige onafhankelijkheid onderzoeken naar fraude uit te voeren in de lidstaten en binnen de Europese instellingen. Zodra een onderzoek geopend is, heeft het bureau recht op toegang tot alle informatie van de betreffende instellingen. Naast deze onderzoeksactiviteiten ondersteunt OLAF lidstaten bij hun antifraudebeleid, draagt het bij aan de antifraudestrategie van de EU en onderneemt het initiatieven om wetgeving aan te scherpen. Tussen 2010 en 2017 onderzocht dit bureau meer dan 1.800 zaken en vorderde zo'n 7 miljard euro terug.

OLAF doet onder andere onderzoek naar sigarettensmokkel, landbouwfraude (onder meer in de vlassector en bij melkquota), valse invoercertificaten en misstanden bij de besteding van EU-ontwikkelingsgelden of Europese regionale fondsen. OLAF werkt hierbij nauw samen met organisaties als Europol†i en de Europese Justitieautoriteit Eurojust†i. Vanaf 2020 zal er nauw samengewerkt worden met het Europees Openbaar Ministerie†i.

Hercules III

Vanaf 2014 bestaat het programma Hercules III, dat wordt uigevoerd door OLAF. Dit is een pakket activiteiten om de hoeveelheid fraude tussen 2014 en 2020 terug te dringen. Het programma is de opvolger van Hercules I en II en heeft vijf uitvoeringsdoelstellingen:

  • 1. 
    Preventie van fraude verbeteren door de bevordering van samenwerking tussen lidstaten.
  • 2. 
    Het beschermen van de financiŽle belangen van de Europese Unie door opsporing van fraude.
  • 3. 
    De bestrijding van fraude door onderzoek bij lidstaten en ondersteuning van nationale autoriteiten daarbij.
  • 4. 
    Het tegengaan van fraudegevoelige elementen binnen de Europese instellingen.
  • 5. 
    Het bevorderen van nieuwe wetgeving die fraude tegengaat.

In 2018 stelde de Commissie voor om Hercules III om te dopen tot het EU-Antifraudeprogramma. De ontwikkeling hiervan is in volle gang.

Europees Openbaar Ministerie

In 2017 stemde een ruime meerderheid van het Europees Parlement in met de oprichting van een Europees Openbaar Ministerie†i, nadat 20 regeringsleiders hier eerder een overeenstemming over hadden bereikt. Het EOM moet fraude met EU-geld tegengaan en wordt begin 2020 operationeel. Het Europees Openbaar Ministerie gaat in de deelnemende lidstaten onderzoek doen naar fraudegevallen. Nederland koos er aanvankelijk voor om niet deel te nemen, maar het kabinet-Rutte III†i sloot zich in de zomer van 2018 toch aan.

Corruptie in Europa

Uit onderzoek van Eurostat†i blijkt dat 72 procent van de Europeanen fraude en corruptie als een serieus probleem ziet. De organisatie Transparancy International komt jaarlijks met een wereldwijde ranglijst over corruptie. Gemiddeld genomen scoort de EU goed, hoewel er wel een groot verschil is tussen Oost- en West-Europa. Nederland en de Scandinavische landen staan hoog op de ranglijst, wat betekent dat er weinig corruptie is. Bulgarije, Hongarije en Griekenland staan van alle EU-landen het laagst. Burgers van die landen ervaren relatief veel corruptie.

Bestrijding van btw-fraude

Jaarlijks gaat er 50 miljard euro aan btw-inkomsten verloren door grensoverschrijdende fraude. De Europese Unie wil die grensoverschrijdende btw-fraude terugdringen. Daarom is er een richtlijn opgesteld om het btw-tarief te hanteren van het land waar een product naar wordt geŽxporteerd in plaats van het land waarin het bedrijf is gevestigd. Het bedrijf draagt die 'buitenlandse' btw dan af aan zijn eigen belastingdienst. De belastingdienst stort het bedrag vervolgens op de rekening van het land van de afnemer. Met de maatregel moet worden voorkomen dat bedrijven misbruik maken van de vestigingsregel. Daarbij importeren fraudeurs btw-loos goederen uit het buitenland, om vervolgens wel btw te innen bij eigen klanten.

Verslag corruptiebestrijding

Jaarlijks brengt de Europese Commissie†i een EU-corruptiebestrijdingsverslag uit. Daarin worden gebruikte controlemechanismen, de mate van efficiŽntie van de rechtshandhaving, de politieke dimensie en de risicogebieden binnen de EU besproken. Ook geeft het rapport per lidstaat een indruk van de omvang van corruptie. Het meest recente verslag van de Europese Commissie gaat over het jaar 2017.

Lees meer

Bron

Taal

Soort Informatie

Europese Unie

nl

Europees Bureau voor Fraudebestrijding OLAF

2.

Mijlpalen

  • Oprichting OLAF in 1999

    Het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF) is een directoraat-generaal†i dat tot doel heeft fraude, corruptie en andere onrechtmatige activiteiten in de Europese Unie te bestrijden. Hieronder valt ook de bestrijding van wanbeheer binnen EU-instellingen zelf. Met deze doelstelling beschermt OLAF de financiŽle belangen van de Europese Gemeenschap.

  • Hercules III programma (2014-2020)

    Het programma Hercules III is gericht op de bestrijding van fraude, corruptie en andere onwettige activiteiten die de financiŽle belangen van de EU schaden. Hercules III is op 1 januari 2014 in werking getreden voor de periode 2014-2020†i en is de opvolger van Hercules II†i, dat tot en met 2013 liep. In mei 2018 maakte de Europese Commissie bekend dat zij een nieuw EU Antifraudeprogramma op wil richten. Dit nieuwe programma moet Hercules III vervangen en zich bezighouden met de strijd tegen fraude en corruptie met EU-gelden.

  • Oprichting EOM in 2017

    Het Europees Openbaar Ministerie (EOM) is het onafhankelijk openbaar vervolgingsorgaan van de Europese Unie. Dit orgaan is bevoegd voor het onderzoeken, het vervolgen en het aanklagen bij de nationale rechter van strafbare feiten die de EU schade opleveren. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om fraude en corruptie.

Nederland koos er aanvankelijk voor om niet deel te nemen, maar sloot zich in 2018 toch aan.

3.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie†i, de Raad†i, het Europees Parlement†i en de Europese Rekenkamer†i een rol. De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure†i na raadpleging van de Europese Rekenkamer.†i

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor Begroting en administratie†i

Parlementaire commissie Europees Parlement

parlementaire commissie Begrotingscontrole†i

Nederlands lid commissie Europees Parlement

Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie

Raad Economische en FinanciŽle Zaken (ECOFIN)†i

Nederlandse afvaardiging Raad van Ministers

Wopke Hoekstra†i (CDA), minister van FinanciŽn en Menno Snel†i (D66), staatssecretaris van FinanciŽn

Raad van de Europese Unie

Raad Justitie en Binnenlandse Zaken†i

Nederlandse afvaardiging Raad van Ministers

Ferdinand Grapperhaus†i (CDA), minister van Justitie en Veiligheid

Zowel de Raad Economische en FinanciŽle Zaken als de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken kan zich uitspreken over fraudeaangelegenheden.

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden†i.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Veiligheid en Justitie (V&J)†i

Tweede Kamer

Vaste commissie voor FinanciŽn (Fin.)†i

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie (V&J)†i

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor FinanciŽn (Fin.)†i

Betrokken bij wetgeving en uitvoering

 

Betrokken instantie EU/internationaal

Verantwoordelijke

Directoraat-Generaal

Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF)†i

Agentschap

Eurojust†i

Agentschap

Europol†i

4.

Juridisch kader

Het tegengaan van fraude met Europees geld alsmede fraude in bredere zin vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU)†i:

  • fraudebestrijding: zesde deel VwEU titel II hoofdstuk 6†i (art. 325)

5.

Meer informatie

 

Achtergrondartikelen

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheets Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht

  •  
  •  
  •  
  •