Beleid interne markt - EU monitor

EU monitor
Zaterdag 19 oktober 2019
kalender

Beleid interne markt

Met dank overgenomen van Europa Nu.
Een bord bij een grensovergang dat opengaat

Vanaf de jaren '60 is er aan gewerkt om de handel tussen de landen in de Europese Unie (EU) makkelijker te maken. Nu mogen personen vrij van het ene naar het andere land reizen. En ook goederen, diensten en geld mogen zonder controle†i de grens over. Dat wordt ook wel "de interne markt" genoemd. Dankzij de interne markt is het makkelijker geworden om binnen de EU te reizen, om met andere landen te handelen of in een ander land te gaan werken.

De EU en de lidstaten hebben een gedeelde bevoegdheid op het gebied van de interne markt. Dat betekent dat de lidstaten maatregelen mogen nemen, mits de EU geen maatregelen heeft genomen. Zo zijn de markten voor energie of telecommunicatie van de verschillende lidstaten nog gescheiden. Maar om de interne markt goed te kunnen laten functioneren, mogen bedrijven bijvoorbeeld geen geheime afspraken maken om producten extra duur te verkopen. Bovendien mogen landen niet zomaar geld geven om bedrijven in eigen land te helpen.

 
Winkelwagen

Het creŽren van deze interne markt heeft tot steeds nauwere samenwerking tussen de lidstaten geleid. Om de markt te kunnen harmoniseren, moesten alle lidstaten van de Europese Unie namelijk dezelfde regels hebben. Bovendien heeft de interne markt geleid tot de oprichting van de Economische en Monetaire Unie†i en de invoering van een gemeenschappelijke munt†i.

1.

Staand beleid

Budget

Op de meerjarenbergoting van 2021-2027 is 4 miljard vrijgemaakt voor het nieuwe programma voor de interne markt.

De vier vrijheden

Al sinds de jaren vijftig werken de lidstaten van de Europese Unie†i en haar voorgangers aan een gemeenschappelijke markt. Binnen deze gemeenschappelijke markt geldt een vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal. Bovendien zijn invoerrechten tussen de lidstaten afgeschaft.

  • Vrij verkeer van goederen

Sinds het Verdrag van Maastricht†i (1992) worden goederen bij het overschrijden van de binnengrenzen van de EU niet meer aan controles onderworpen en vormt de EU ťťn enkel grondgebied. De afschaffing van douanerechten binnen de EU is gunstig voor het onderlinge handelsverkeer van de lidstaten†i.

  • Vrij verkeer van personen

Dankzij het vrij verkeer van personen kunnen bewoners van de EU zonder restricties reizen in andere EU-lidstaten†i. Dit geldt ook voor bewoners van de landen die geen lid zijn van de EU maar wel deel uitmaken van de Europese Economische Ruimte†i (EER): Liechtenstein, Noorwegen en IJsland. Voor de 'nieuwe lidstaten' geldt een overgangstermijn. Zelfstandige ondernemers kunnen zich vrij vestigen in alle lidstaten.

  • Vrij verkeer van diensten

Iedere EU-burger mag werken waar hij of zij wil. Dat is de kern van het vrij verkeer van diensten dat in de hele Europese Unie†i van kracht is. Het vrij verkeer van diensten vindt zijn oorsprong in het eerste EU-verdrag uit 1957, het Verdrag van Rome†i. Sindsdien is het met opeenvolgende verdragen verder uitgebreid. In de Dienstenrichtlijn†i is opgenomen dat iedere EU-burger overal mag werken, maar voor nieuwe lidstaten gelden restricties.

  • Vrij verkeer van kapitaal

Het vrij verkeer van kapitaal biedt de Europese burgers tal van vrijheden op financieel gebied. Al in 1988, dus vůůr de instelling van de interne markt†i, werden hierover afspraken gemaakt. De Europese Commissie heeft op 18 februari 2015 het startschot gegeven voor het totstandbrengen van een echte Europese kapitaalmarktunie. De kapitaalunie heeft als doel grensoverschrijdende investeringen binnen Europa te stimuleren en de toegang voor (kleine) bedrijven tot financiering te verbeteren.

Hoewel de Europese markt steeds verder is geÔntegreerd, is er nog steeds geen sprake van een volledige interne markt. Bepaalde sectoren (zoals de energiesector) kennen nog steeds geen volledige concurrentie. Er wordt wel gewerkt aan de liberalisering van deze en andere sectoren. Alleen de defensie-industrie valt nog volledig buiten de interne markt. Ook op fiscaal terrein is de beleidscoŲrdinatie zeer beperkt te noemen. Er zijn alleen afspraken over minimum btw-tarieven om oneerlijke concurrentie te vermijden.

De Europese Unie heeft regels opgesteld om de interne markt goed te laten werken.

Voorkomen van verstoringen van de interne markt

Het vrije verkeer van goederen kan soms belemmerd worden door acties van andere partijen dan de Europese lidstaten. Binnen de EU is men het erover eens dat de lidstaten verplicht zijn doeltreffend op te treden tegen verstoringen van het vrije verkeer van goederen. Hierbij moeten de lidstaten wel grondrechten, zoals het recht op staking, respecteren.

Bovendien kan het gebeuren dat lidstaten Europese richtlijnen en verordeningen niet tijdig omzetten in nationale wetgeving. Dit zorgt voor oneerlijke concurrentie, aangezien bedrijven in het ene land andere regels hebben dan alle andere Europese landen. De Europese Commissie start in zo'n geval een inbreukprocedure†i en kan de zaak in het uiterste geval voorleggen aan het Europees Hof van Justitie†i. Lidstaten kunnen dan een boete krijgen.

Lees meer

Bron

Taal

Soort Informatie

Europese Unie

NL

Inleiding + samenvatting van de EU

2.

Mijlpalen

Verdrag van Rome

In het Verdrag van Rome†i (1957) werd het creŽren van een interne markt genoemd als een van de centrale doelstellingen van de Europese samenwerking. Het duurde echter enige tijd voordat deze markt ook daadwerkelijk gerealiseerd zou worden. Met de aanstelling van Jacques Delors†i als commissievoorzitter†i in 1985 kwam het proces in een stroomversnelling. De vrije marktstrategie van Delors pleitte voor het unificeren van de toen 12 verschillende Europese markten.

Europese Akte

De Europese Gemeenschap†i reageerde positief op de plannen van Delors, maar het bleek moeilijk deze plannen daadwerkelijk te realiseren. Dit kwam doordat binnen de EG regels alleen konden worden aangenomen wanneer alle lidstaten voor stemden (unanimiteit). Nadat de Europese Akte†i (1986) in een groot aantal gevallen de eis van unanimiteit afschafte, kwam er vaart in het opzetten van een gemeenschappelijke interne markt.

Verdrag van Amsterdam

De interne markt werd uiteindelijk in 1993 gerealiseerd. Alleen was er op dat moment nog geen volledig vrij verkeer van personen. Sinds 1997 kunnen Europese burgers zich ook vrij verplaatsen binnen de EU, toen de Schengenzone†i werd opgenomen in het verdrag van Amsterdam†i.

Vrij verkeer van diensten

Lidstaten zijn volgens de Dienstenrichtlijn†i verplicht om obstakels voor dienstverleners uit andere lidstaten weg te ruimen. Met deze richtlijn werd in 2009 naast het vrije verkeer van personen, producten en kapitaal het vrije verkeer van diensten (deels) gerealiseerd. In 2004 leidde de richtlijn tot ophef binnen de Europese Unie. Deze richtlijn moest ervoor zorgen dat wanneer iemand in een ander land ging werken, de rechten uit het land van oorsprong behouden bleven. Er was veel kritiek op dit voorstel, en uiteindelijk is in 2009 een 'verzwakte' dienstenrichtlijn aangenomen.

Single Market Act

In 2010 kwam de Commissie met een breed pakket aan voorstellen dat de interne markt nog verder moest verdiepen, aangeduid als de 'Single Market Act†i'. Speerpunten waren het verder wegnemen van belemmeringen voor ondernemers en consumenten. Relatief nieuw was de aandacht die de ontwikkeling van ťťn digitale markt kreeg. Ook de sociale kanten van de interne markt verdienden volgens de Commissie meer aandacht. Daarom stelde de Commissie in oktober 2010 vijftig maatregelen voor om binnen de interne markt beter samen te werken, te ondernemen en zaken te doen. Het Europees Parlement liet in reactie daarop weten dat het graag nog meer ambitie bij de Commissie zou zien.

Single Market Act II

In oktober 2012 nam de Europese Commissie vervolgens een tweede wetgevingspakket voor de interne markt aan: Single market Act II†i. Deze maatregelen moeten zorgen voor een beter geÔntegreerde interne markt. In juni 2014 werd een evaluatierapport uitgebracht door het directoraat-generaal Interne markt en diensten . Hierin werd geconcludeerd dat de invoering van de maatregelen uit de twee aktes niet op schema lag. Desondanks werd wel gesproken van een grote stap in de goede richting.

Gezamenlijk patent

In 2012 bereikten de lidstaten van de Europese Unie een akkoord over een gezamenlijk patent. Dit houdt in dat het Europees Octrooibureau†i rechten gaat uitgeven die door alle EU-lidstaten erkend moeten worden. Dit maakt het voor bedrijven makkelijker om gebruik te maken van de interne markt. Het Europees Parlement en de Raad zijn al akkoord en het is wachten op de ratificatie binnen de lidstaten. KroatiŽ en Spanje doen niet mee aan het gezamenlijk patent.

Single European Payments Area (SEPA)

De Europese Unie kent sinds augustus 2015 ook een uniform systeem voor giraal en elektronisch betalingsverkeer, de Single European Payments Area (SEPA). Het meest bekende voorbeeld daarvan is het IBAN-nummer, waardoor het betalingsverkeer tussen lidstaten eenvoudiger is geworden.

Single Digital Gateway

In mei 2017 kondigde de Europese Commissie onder andere een 'Single Digital Gateway' aan, een online loket dat Europese burgers en bedrijven moet helpen bij hun papierwerk.

In november 2018 deed de Europese Commissie een mededeling waarin zij stelde dat de eengemaakte markt Europa's grootste troef is', maar dat er ook versterking en verdieping nodig is. Belangrijke actiepunten zijn het snel goedkeuren van reeds klaarliggende voorstellen, zorgen voor concrete resultaten en de eengemaakte markt blijven actualiseren. Dit gaat dan met name om de digitale interne markt†i, de bankenunie†i en de kapitaalmarktenunie†i. Ook wil de Commissie ervoor zorgen dat normen voor producten en diensten binnen de markt verder worden geharmoniseerd.

3.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie†i, de Raad†i, het Europees Parlement†i en het Economisch en Sociaal Comitť†i een rol. Besluitvorming verloopt in de meeste gevallen volgens de gewone wetgevingsprocedure†i, uitgebreid met verplichte raadpleging van het Economisch en Sociaal Comitť.

Voor het opstellen van algemeen beleid dat ervoor moet zorgen dat de interne markt zich evenwichtig ontwikkelt geldt de procedure zonder deelname Europees Parlement†i.

Voor voorstellen over het vrij verkeer van kapitaal en diensten waar derde landen bij zijn betrokken, geldt dat de Raad besluit met eenparigheid van stemmen†i, na raadpleging van het Europees Parlement. Voor richtlijnen die de bestuursrechtelijke of wettelijke bepalingen van lidstaten aanpassen die direct van invloed zijn op de interne markt geldt dat de Raad besluit met eenparigheid van stemmen, na raadpleging†i van het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comitť.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor Interne markt, ruimtevaart, industrie, ondernemingen en het midden- en kleinbedrijf†i

Parlementaire Commissie EP

parlementaire commissie Interne markt en Consumentenbescherming†i

Nederlands lid Commissie EP

Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie

Raad Concurrentievermogen: interne markt, industrie en onderzoek

Nederlandse afvaardiging Raad van de Europese Unie

Eric Wiebes†i (VVD), minister van Economische Zaken en Klimaat

Ingrid van Engelshoven†i (D66), minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Mona Keijzer†i (CDA), staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat

Invloed nationale parlementen

Het Nederlandse parlement heeft ook een rol in de totstandkoming van Europees beleid. Dat kan formeel op twee manieren. Ten eerste controleert de Staten-Generaal de minister of staatssecretaris die naar de Raad van de Europese Unie gaat om over het onderwerp te praten. Daarnaast kunnen nationale parlementen van de lidstaten binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zichNationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden†i, vanuit het zogenoemde subsidiariteitsbeginsel†i.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Economische Zaken (EZ) - Tweede Kamer†i

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Europese Zaken (EUZA) - Tweede Kamer†i

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Economische Zaken (EZ)†i

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Europese Zaken (EUZA)†i

Betrokken bij wetgeving en uitvoering

 

Betrokken instantie

Verantwoordelijke

Directoraat-Generaal

DG Interne markt en diensten†i

Directoraat-Generaal

DG FinanciŽle stabiliteit, financiŽle diensten en kapitaalmarkten†i

Agentschap

Harmonisatiebureau voor de Interne Markt†i

4.

Juridisch kader

De interne markt vindt haar basis in het Verdrag betreffende de Europese Unie†i en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU)†i. De referenties naar de interne markt in specifieke beleidsterreinen worden hier achterwege gelaten; het gaat hier om de basis waarop de interne mark in algemene zin op is gebouwd.

  • beginselen en procedures: derde deel VwEU titel VII hoofdstuk 3 (artikelen 114 t/m 117), zevende deel VwEU artikel 352†i
  • vrij verkeer van werknemers: derde deel VwEU titel IV hoofdstuk 1 (artikelen 45 t/m 48)
  • vrijheid van vestiging: derde deel VwEU titel IV hoofdstuk 2 artikelen 49 t/m 54)
  • vrije verrichting van diensten: derde deel VwEU Titel IV hoofdstuk 3 (artikelen 56 t/m 62)
  • vrij verkeer van goederen: derde deel VwEU titel II (artikelen 28 t/m 29)
  • vrij verkeer van kapitaal: derde deel VwEU titel IV hoofdstuk 4 (artikelen 63 t/m 66 en 75†i)
  • uitzonderlijke omstandigheden: zevende deel VwEU artikelen 346†i, 347†i, 348†i

5.

Meer informatie

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht

Statistiek