Milieubeleid

Met dank overgenomen van Europa Nu.
Bomen
Bron: Europees Parlement

Het milieubeleid van de Europese Unie i richt zich op bescherming en verbetering van de leefomgeving. Daarnaast zijn er milieudoelen en -maatregelen vastgelegd in internationale verdragen van de Verenigde Naties i, zoals de Rio Verklaring. Er zijn enkele specifieke onderwerpen: duurzame ontwikkeling, klimaatverandering i, beheer van afvalstoffen, luchtverontreiniging, waterbeheer- en bescherming, natuurbescherming en biodiversiteit, bodembescherming en geluidshinder.

De EU en de lidstaten hebben een gedeelde bevoegdheid i op het gebied van milieubeleid. Dat betekent dat lidstaten wetten mogen maken met betrekking tot milieu, maar alleen als de EU zelf geen soortgelijke maatregelen treft. De EU en de lidstaten vullen elkaar dus aan op dit terrein.

De Europese Commissie presenteerde op 14 oktober 2020 het voorstel voor het achtste Milieuactieprogramma. Dit voorstel ondersteunt de doelstellingen van de Europese Green Deal i op het gebied van milieu- en klimaatbeleid voor de periode tot en met 2030. Het nieuwe milieuactieprogramma moet nog goedgekeurd worden door de 27 lidstaten en het Europees Parlement. In navolging hierop presenteerde de commissie in mei 2021 een actieplan om vervuiling van lucht, water en grond in 2050 compleet uit te bannen.

1.

Mijlpalen

Eerste Milieu Actieprogramma

Milieuactieprogramma's (MAP's) geven sinds 1973 richting aan het milieubeleid van de EU. De Europese Gemeenschap i, de voorloper van de EU, zag veertig jaar geleden in dat een gemeenschappelijke aanpak van milieuproblemen noodzakelijk was om lucht en water binnen Europa zo schoon mogelijk te houden. In 1972 stelde de Europese Commissie i het eerste Milieuactieprogramma op. Inmiddels wordt een belangrijk deel van de Nederlandse milieuwetgeving bepaald door Europese milieurichtlijnen.

Sancties

In november 2008 nam de EU een richtlijn aan waarin staat dat lidstaten strafrechtelijke sancties in de eigen wetgeving moeten opnemen voor ernstige milieuovertredingen. De richtlijn, die in 2010 geïmplementeerd werd, moet ervoor zorgen dat alle lidstaten de Europese wetgeving goed toepassen.

Environmental Implementation Review

Om de implementatie van het Europese milieubeleid beter te monitoren heeft de Europese Commissie de Environmental Implementation Review (EIR) in het leven geroepen. Het directoraat-generaal Milieu i brengt sinds 2017 voor elke lidstaat om het jaar een landverslag uit waarin plus- en verbeterpunten worden genoemd. Dit om een betere uitvoering van het milieubeleid te bevorderen.

Circulaire economie

Onder het Luxemburgs voorzitterschap in de tweede helft van 2015, werd de circulaire economie i een milieuprioriteit. De Europese Commissie kwam op 2 december 2015 met het plan om een Europese circulaire economie te creëren. De 54 maatregelen uit het actieplan zijn afgerond of in uitvoering. Een aantal daarvan zal na 2019 nog worden uitgevoerd.

Commissie-Von der Leyen

De Commissie-Von der Leyen i besloot in oktober 2020 tot het opstellen van een achtste milieuactieprogramma. De Commissie heeft al een aantal belangrijke wetgevende maatregelen, strategieën en actieplannen voorgesteld op het gebied van klimaat en milieu, zoals de Europese klimaatwet, de Europese groene taxonomie, het nieuwe actieplan voor de circulaire economie, de biodiversiteitsstrategie voor 2030, de "van boer tot bord"-strategie en de strategie voor duurzaam gebruik van chemische stoffen. Deze voorstellen liggen bij het Europees Parlement en de Raad. Andere maatregelen volgen nog.

Actieplan vervuiling van lucht, water en grond

In mei 2021 heeft de Europese Commissie een nieuw actieplan gepresenteerd om schadelijke vervuiling van lucht, water en grond in 2050 compleet uit te bannen. Het actieplan is onderdeel van de Europese Green Deal i, het programma om klimaatverandering tegen te gaan. Met dit plan streeft de commissie in 2030 het aantal doden door luchtvervuiling met 55 procent omlaag te brengen en het aantal slachtoffers van chronische herrie met 30 procent.

Binnen tien jaar zou het gebruik van bestrijdingsmiddelen en antibiotica voor vee gehalveerd moeten worden en halveert, als het aan de commissie ligt, ook het plastic afval in zee en het restafval. Om die doelen te bereiken worden onder meer de regels voor de landbouw strenger en komt de commissie met andere aanvullende maatregelen.

2.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie i, de Raad i en het Europees Parlement i een rol. De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure i. Voor voorstellen over de ruimtelijke ordening, waterbeheer en bodembestemming geldt dat de Raad besluit met eenparigheid van stemmen i, na raadpleging van het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité i en het Comité van de Regio's i. Fiscale maatregelen worden besloten volgens de procedures die gelden voor fiscaal beleid i.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor de Europese Green Deal i

Eurocommissaris voor Milieu, Oceanen en Visserij i

Eurocommissaris voor Energie i

Parlementaire commissie Europees Parlement

parlementaire commissie Milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid i

Nederlands lid commissie Europees Parlement

Ondervoorzitter(s)


Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie

Raad Milieu (ENV) i

Nederlandse afvaardiging Raad van Ministers

Stef Blok i (VVD), minister van Economische Zaken en Klimaat of Sigrid Kaag i (D66), minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (internationale klimaat- en milieuafspraken) of

(momenteel vacant), staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat

De Eurocommissaris voor Betere regelgeving, inter-institutionele relaties, duurzame ontwikkeling, rechtsregels en fundamentele rechten i toetst of voorstellen voldoende rekening houden met duurzaamheidscriteria.

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden i. Als een derde van de nationale parlementen vindt dat het voorstel niet tot de bevoegdheden van de EU behoort, moet de Europese Commissie het voorstel heroverwegen. De Commissie ontvangt dan de zogenaamde 'gele kaart i'.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu (I&M) - Tweede Kamer i

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Infrastructuur, Milieu en Ruimtelijke Ordening (IMRO) i

Betrokken bij uitvoering

 

Betrokken instantie EU/internationaal

Verantwoordelijke

Directoraat-Generaal

Directoraat-generaal Milieu (ENV) i

Agentschap

Europees Agentschap voor Maritieme Veiligheid (EMSA) i

Agentschap

Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) i

Agentschap

Europees Milieuagentschap (EMA) i

3.

Juridisch kader

Het milieubeleid vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU) i:

  • milieubescherming als onderdeel van elk beleid: eerste deel VwEU titel II art. 11 i
  • milieubeleid: derde deel VwEU titel XX (artikelen 191 t/m 193)

4.

Meer informatie

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht

Statistieken Eurostat