Relatie EU-Turkije - EU monitor

EU monitor
Dinsdag 17 september 2019
kalender

Relatie EU-Turkije

Met dank overgenomen van Europa Nu.
Vlaggen EU en Turkije

De relatie tussen de Europese Unie†i en Turkije is al geruime tijd gecompliceerd. Als lid van de NAVO†i en de G20†i is Turkije voor de EU een belangrijke partner en wil EU-lid worden. De EU heeft zich regelmatig erg kritisch uitgelaten over Turkije en heeft het land herhaaldelijk opgeroepen niet verder af te drijven van Europese, democratische waarden, maar hier heeft de president nog niet veel gehoor aan gegeven.

Turkije is van groot belang bij het coŲrdineren van en het effectief bestrijden van de vluchtelingenstroom die in 2015 op gang kwam. Aan de andere kant zijn er moeizame toetredingsonderhandelingen met de EU en verschillende antidemocratische tendensen van president Erdogan. Een meerderheid in het Europees Parlement†i riep op 6 juli 2017 op om de onderhandelingen met Turkije over EU-toetreding te stoppen. Sindsdien is de relatie niet verbeterd. Een speciale EU-Turkije-top in maart 2018 leverde ook niets op.

Turkije-rapporteur†i van het Europees Parlement Kati Piri†i presenteerde op 14 november 2018 haar rapport waarin staat dat de Europese Unie de gesprekken met Turkije over toetreding formeel zou moeten schorsen. In maart 2019 stemde een meerderheid van het Europees Parlement voor opschorten van de besprekingen.

1.

Inzet Europese Unie

In 2005 begonnen de onderhandelingen met Turkije om tot de EU toe te treden. Er zijn nog steeds veel struikelblokken en argumenten van tegenstanders waardoor de onderhandelingen moeizaam verlopen.

▪ Het eerste struikelblok is een interne Europese aangelegenheid. De machtsverhoudingen binnen Europa zouden namelijk compleet veranderen door Turkse toetreding. Turkije is door de grote bevolking een demografisch zwaargewicht en zou bij toetreding direct een van de machtigste landen van Europa worden. Ook moet het hele buitenlandse beleid voor eventuele uitbreiding aangepast worden. Daarnaast wordt gevreesd voor de komst van Turkse arbeidsmigranten naar andere Europese landen.

▪ Na de start van de onderhandelingen investeerde Turkije aanvankelijk veel in het verbeteren van de mensenrechten om zo te voldoen aan de eisen die de EU stelt.

Vluchtelingendeal tussen EU en Turkije

Op 19 maart 2016 sloot de Europese Unie een vluchtelingendeal met Turkije. Die deal is een belangrijk onderdeel van de Europese aanpak van de vluchtelingencrisis, omdat veel vluchtelingen via Turkije naar de EU komen.

IPA

Het Instrument voor pre-toetredingssteun (IPA) is een financieel instrument dat de EU uitvoert in landen waar toetredingsonderhandelingen mee zijn, om deze landen te helpen meer sociaaleconomisch en democratisch te ontwikkelen. Sinds de onderhandelingen met Turkije vanaf 2005, heeft de EU 4.9 miljard euro - net iets minder dan 50% van het totale IPA fonds - aan financiŽle steun aan Turkije gegeven.

Als sanctie tegen de illegale gasboringen in de territoriale wateren van Cyprus heeft de EU op 16 juli 2019 onder meer aangekondigd deze financiŽle steun te verlagen.

Handel

De EU is de grootste handelspartner van Turkije: meer dan 40% van de Turkse buitenlandse handel gebeurt met de EU. Voor de EU is Turkije de zevende grootste importeur naar de EU en de vijfde grootste exportmarkt voor de EU. Verder is 75% van de buitenlandse directe investeringen in Turkije door de EU gedaan.

2.

Politieke geschillen

Poging tot staatsgreep

In de nacht van 15 op 16 juli 2016 heeft een deel van het Turkse leger geprobeerd het bewind van president Erdogan omver te werpen. Er waren urenlang gevechten in Ankara en Istanboel tussen het leger en aanhangers van Erdogan. In de loop van de nacht werd duidelijk dat de coup was mislukt.

Binnen de EU werd aanvankelijk steun uitgesproken voor de democratisch gekozen regering van Erdogan. Commissaris Hahn, die verantwoordelijk is voor de mogelijke toetreding van Turkije, gaf echter direct aan zich zorgen te maken over het feit dat Erdogan de staatsgreep mogelijk zou gebruiken om zijn macht over de rechtsstaat te verstevigen en om dissidenten de mond te snoeren.

Na de mislukte staatsgreep heeft de Turkse regering zich negatief uitgelaten over de opstelling van de EU. Woordvoerder Ibrahim Kalin stelde dat de EU zichzelf prijst als hoeder van de democratie, de mensenrechten en de rechtsstaat, maar dat de reactie op een aanval op deze waarden in een kandidaat-lidstaat (Turkije) niet sterk genoeg was. Hiermee verwijt Turkije de EU een gebrek aan solidariteit.

Nieuwe Grondwet Turkije

Op 16 april 2017 vond in Turkije een referendum plaats over een nieuwe Grondwet die president Erdogan meer macht zou geven; 51 procent van de kiezers stemde voor, 49 procent tegen. De Europese Commissie meldde dat de praktische invoering van de aangepaste grondwet "zal worden beoordeeld in het licht van Turkije's verplichtingen als kandidaat-lid van de EU en als lid van de Raad van Europa."

De relatie tussen de EU en Turkije is daardoor sterk bekoeld. Op 6 juli 2017 riep het Europees Parlement, als gevolg van de situatie in Turkije, opnieuw op tot het bevriezen van de toetredingsonderhandelingen met Turkije.

3.

Geschiedenis van de betrekkingen

Officieel is Turkije vanaf 1999 al kandidaat-lid†i van de EU. Sindsdien heeft het land veel hervormingen doorgevoerd om aan de Kopenhagencriteria†i te voldoen. Sinds het aantreden van Erdogan als Turkse president verlopen de onderhandelingen moeizamer. Turkije weigert EU-lidstaat Cyprus officieel te erkennen.

Om lid te worden, is het nodig om de lidstaten als volwaardige landen te erkennen. Bovendien wil de Europese Commissie dat vrij verkeer van goederen met Cyprus gerealiseerd wordt. Aan de andere kant eist Turkije dat het handelsembargo tegen het Turkse Noord-Cyprus wordt opgeheven. Sinds mei 2015 wordt er weer onderhandeld over de hereniging van Cyprus.

Voor toetreding tot de EU moeten 35 dossiers worden afgesloten door Turkije. Tot dusver zijn 16 dossiers geopend. Alleen het dossier over wetenschap en onderzoek is tot dusver afgesloten, omdat Turkije daar aan alle voorwaarden heeft voldaan.

4.

Meer informatie