Handelsverdragen EU - EU monitor

EU monitor
Donderdag 12 december 2019
kalender

Handelsverdragen EU

Met dank overgenomen van Europa Nu.

De Europese Unie i streeft naar uitbreiding van de mondiale vrijhandel, want internationale handel is een belangrijke bron van inkomsten voor de EU. Door het sluiten van handelsakkoorden met derde landen of andere organisaties zorgt de EU ervoor dat handelsbarrières en invoerheffingen worden opgeheven. Handelsakkoorden of handelsovereenkomsten zijn bindende afspraken die de EU sluit met derde landen, handelsblokken of internationale organisaties. Het doel van dit soort akkoorden is het bevorderen van de handel tussen de deelnemende landen of groepen landen.

Hoewel handelsovereenkomsten positieve effecten kunnen hebben, zijn ook veel mensen bang voor eventuele negatieve gevolgen van zulke akkoorden. De vrees bestaat dat bepaalde producten goedkoop vanuit derde landen naar de EU kunnen komen, waardoor Europese producenten worden benadeeld.

De EU onderhandelt voortdurend met derde landen en organisaties over nieuwe en bestaande handelsakkoorden. In april 2018 bereikte de EU een akkoord over handelsverdragen met Japan en Singapore. De Europese Commissie heeft aangekondigd dat er ook tussen de EU en Mexico een nieuw handelsverdrag gaat komen. Ook start de EU handelsoverleggen met Australië en Nieuw-Zeeland.

1.

Afbouwen van handelsbarrières en invoerheffingen

Zowel voor Nederland als voor de EU is internationale handel een belangrijke bron van inkomsten. Europese landen exporteren veel van hun producten. Het is daarom van belang dat zij dit zo goedkoop en zo makkelijk mogelijk kunnen doen.

De EU probeert handelsbarrières af te schaffen of aan te passen. Bij handelsbarrières gaat het om regels die de handel tussen verschillende (groepen) landen beperken. Het opheffen van deze barrières werkt vaak stimulerend voor de handel tussen de deelnemers. Dit heeft tot gevolg dat de economie van beide partners groeit en daarmee de werkgelegenheid toeneemt.

Door middel van vrijhandelsakkoorden kunnen invoerheffingen langzaam worden afgebouwd. Dat zijn belastingen die betaald moeten worden om goederen in te mogen voeren. De prijs van het product wordt daardoor hoger, waardoor de ‘eigen’ producten aantrekkelijker worden.

Erkenning standaarden

Producten in de EU moeten aan eisen voldoen op het gebied van veiligheid en volksgezondheid, moeten gemaakt zijn op een manier die geen grote schade toebrengt aan het milieu en de werknemers die de producten maken hebben recht op een gezonde werkomgeving en sociale voorzieningen. Andere landen stellen op hun beurt eisen aan producten uit de EU. In akkoorden met derde landen worden behalve over tarieven ook afspraken gemaakt over hoe er met elkaars productnormen wordt omgegaan.

2.

Besluitvorming

Handel is in principe een exclusieve bevoegdheid van de Europese Commissie. Dit betekent dat de Europese lidstaten niet zelf over hun handelsbeleid kunnen beslissen, maar dat dat allemaal via de EU gebeurt. Het Europees Hof van Justitie i oordeelde op 16 mei 2017 dat ook 'brede' handelsverdragen tot de exclusieve bevoegdheid van de Europese Commissie behoren. Daarin kunnen afspraken staan over bijvoorbeeld:

  • toegang tot de markt voor goederen en diensten (waaronder ook alle vervoersdiensten) en de markt voor overheidsopdrachten en voor energieopwekking uit duurzame, niet-fossiele bronnen;
  • de bescherming van directe buitenlandse investeringen
  • intellectuele eigendomsrechten
  • concurrentie (kartels, monopolies en subsidies)
  • duurzame ontwikkeling, sociale bescherming van werknemers en milieubescherming

Lidstaten moeten wel meebeslissen als een handelsverdrag bepalingen bevat over:

  • andere dan directe buitenlandse investeringen („portfolio”-investeringen die worden verricht zonder de intentie om invloed op het bestuur van en de zeggenschap over een onderneming uit te oefenen)
  • de beslechting van geschillen tussen investeerders en staten

Nationale parlementen kunnen in dat geval hun veto uitspreken over die onderdelen van het handelsverdrag. Dat geldt ook voor bepaalde regionale parlementen (bijvoorbeeld van de Belgische gemeenschappen en gewesten).

Naar aanleiding van dit advies van het Europees Hof, benadrukte de Raad in mei 2018 dat het belangrijk is om handelsbepalingen die enerzijds door de lidstaten moeten worden goedgekeurd en anderzijds onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen, op te splitsen in afzonderlijke handelsovereenkomsten. Bovendien willen zij alle belanghebbenden, waaronder de nationale parlementen en maatschappelijke organisaties, op de hoogte houden van de voortgang en inhoud van de onderhandelingen.

Voor de uitvoering van het handelsbeleid geldt in principe de gewone wetgevingsprocedure i zoals hieronder beschreven.

Gewone wetgevingsprocedure

De Europese Commissie i kan voorstellen indienen op het gebied van handel en handelsakkoorden. Nationale parlementen moeten binnen acht weken nadat de Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt een standpunt innemen over het voorstel. Als een derde van de nationale parlementen tegen i het voorstel is, moet de Commissie het voorstel heroverwegen.

De Commissie heeft toestemming nodig van de Raad i om met de onderhandelingen over een handelsakkoord te beginnen. In nauwe samenwerking met de lidstaten treedt de Europese Commissie tijdens onderhandelingen over handelsovereenkomsten op als vertegenwoordiger van de gehele EU. De Commissie moet het Europees Parlement i regelmatig op de hoogte stellen van de stand van de onderhandelingen.

Als er uiteindelijk overeenstemming tussen de verschillende partners is bereikt over het akkoord, moet dit worden goedgekeurd door het Europees Parlement en de Raad. Voor het sluiten van akkoorden beslist de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.

Bijzondere wetgevingsprocedure

Handel is weliswaar een exclusieve bevoegdheid van de Europese Unie, maar handelsverdragen kunnen onderdelen bevatten die over meer onderwerpen gaan dan alleen handel. Als er afspraken over intellectueel eigendom, directe buitenlandse investeringen, culturele goederen en diensten in zorg, onderwijs en de sociale sector in een handelsverdrag staan, valt het verdrag onder de bijzondere wetgevingsprocedure i.

De Raad beslist dan met eenparigheid van stemmen i over het handelsverdrag. Ook moeten de nationale parlementen het handelsverdrag goedkeuren.

In werking treden verdrag

Na goedkeuring van de Raad gaat het handelsverdrag naar het Europees Parlement. Na goedkeuring door het Parlement wordt het handelsverdrag in de Europese Raad i geratificeerd door de nationale regeringsleiders. Bij gebruik van de bijzondere wetgevingsprocedure moet het handelsverdrag ook nog goedgekeurd worden door de nationale parlementen. Tot slot zorgen de lidstaten voor de nationale uitvoering van het verdrag.

Het sluiten van een verdrag op het gebied van handel is dus een langdurig proces. Daar komt bij dat er veel verschillende belanghebbenden in het proces betrokken zijn, waarvan sommige vóór een bepaald handelsakkoord zijn en andere tegen. Zij proberen allemaal hun invloed uit te oefenen om ervoor te zorgen dat zo'n handelsakkoord er wel of juist niet komt. Hierdoor duurt het vaak lang voordat een uiteindelijke beslissing kan worden genomen.

3.

Gesloten handelsverdragen

EU-Vietnam

In juni 2019 hebben de EU en Vietnam een nieuw vrijhandels- en investeringsverdrag getekend. Hierdoor zullen bijna alle onderlinge douanetarieven de komende tien jaar worden afgebouwd naar 0. Volgens EU-commissaris Malmström is dit het meest ambitieuze handelsakkoord met een opkomende economie.

EU-Japan

In april 2018 hebben de Europese Unie en Japan akkoord bereikt over een vrijhandelsverdrag. Het verdrag is door de Raad i en het Europees Parlement i geratificeerd. De overeenkomst is op 1 februari 2019 in werking getreden. De onderhandelingen voor het verdrag, dat 99 procent van de onderlinge handel bestrijkt, hebben ruim vier jaar geduurd.

Vooral de handel in voedingsmiddelen zal een forse impuls krijgen. Zo zullen veel zuivelproducten, maar niet alle Europese kazen, op termijn tariefvrij naar Japan kunnen worden geëxporteerd. Voor auto's, het gevoeligste punt voor de EU, gaan de handelstarieven ook richting nul, na een overgangsperiode van een aantal jaren. Beide partijen zullen op het vlak van autoveiligheid en -onderdelen nauw samenwerken bij het ontwikkelen van nieuwe internationale standaarden. Verder sluiten ze hun databanken voor overheidsaanbestedingen op elkaar aan.

EU-Canada (CETA)

Het Comprehensive Economic and Trade Agreement (CETA-verdrag) tussen de Europese Unie i en Canada betekent het afschaffen van de heffingen op de handel in goederen en diensten en bevat ook maatregelen die investeringen stimuleren en beschermen. Het openstellen van elkaars markten zou miljarden aan economische groei moeten opleveren.

EU-Zuid-Korea

In oktober 2015 heeft de Raad concurrentievermogen het vrijhandelsakkoord met Zuid-Korea goedgekeurd.

EU-Zuid-Amerika

In augustus 2013 is het vrijhandelsakkoord met Colombia ingegaan. Tussen de EU en Peru is er vrije handel sinds 1 maart 2013. Ecuador sloot zich in juli 2014 aan bij het akkoord, dat op 1 januari 2017 voorlopig in werking trad. Voor Bolivia staat de mogelijkheid open om zich ook bij het akkoord aan te sluiten.

In juni 2019 hebben de EU en Mercosur i (Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay), het - volgens Commissievoorzitter Juncker - grootste handelsakkoord van de EU ooit gesloten. Veel handelsbarrières zullen hierdoor verdwijnen en Europese bedrijven zullen miljarden aan heffingen besparen.

EU-Singapore

Per 21 november 2019 is er een handelsverdrag met Singapore in werking getreden. Singapore is de grootste handelspartner van de EU in Zuidoost-Azië. De handelsovereenkomst tussen de EU en Singapore bevat een aantal vernieuwende elementen. Naast de klassieke afschaffing van douanerechten en niet-tarifaire belemmeringen voor de handel in goederen en diensten, bevat de overeenkomst bijvoorbeeld bepalingen over de bescherming van intellectueel eigendom, liberalisering van investeringen, overheidsopdrachten, mededinging en duurzame ontwikkeling. De overeenkomst met Singapore is daarom een goed referentiepunt voor andere handelsovereenkomsten en investeringsovereenkomsten waarover de EU onderhandelt.

EU-Oekraïne

De Europese Unie i en Oekraïne sloten in juni 2014 een associatieovereenkomst i (ook wel 'associatieverdrag' genoemd). Het verdrag zorgt voor verregaande politieke en economische samenwerking tussen de EU en Oekraïne. Het verdrag is op 1 september 2017 volledig in werking getreden.

4.

Lopende onderhandelingen

TTIP

Het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP) is een voorgesteld handels- en investeringsverdrag tussen de Europese Unie i en de Verenigde Staten. Dit verdrag zou de handelsbarrières moeten opheffen en vrije internationale handel tussen de handelsblokken mogelijk maken. Het verdrag gaat onder meer over het afschaffen van de douanetarieven, overheidsaanbestedingen, diensten, duurzaamheid en verschillende regelingen, standaarden en procedures waarmee bedrijven die producten op de buitenlandse markt willen brengen, te maken hebben.

TiSA

De Europese Commissie i onderhandelt met 22 betrokken partijen over een handelsverdrag voor de dienstensector (Trade in Services Agreement, TiSA). De onderhandelingen gaan over het verder liberaliseren van diensten, waaronder de banken- en transportsector. Door de markten van de deelnemende landen meer open te stellen, kan de handel in diensten toenemen.

EU-China

Met China worden onderhandelingen gevoerd over een investeringsverdrag. Hierbij moet de EU opletten of China eerlijke handel drijft, intellectuele eigendomsrechten respecteert en zich houdt aan de verplichtingen van de Wereldhandelsorganisatie i. De investeringsovereenkomst moet het voor Europese bedrijven makkelijker maken om op de Chinese markt te handelen. China heeft 26 bilaterale overeenkomsten met EU-lidstaten die de EU wil vervangen door één verdrag.

Australië en Nieuw-Zeeland

In mei 2018 gaven de EU-handelsministers groen licht voor onderhandelingen door de Europese Commissie over vrijhandelsverdragen met Australië en Nieuw-Zeeland.

Andere handelsverdragen

Met landen als Zuid-Korea, Mexico, Zuid-Afrika, Chili, Centraal-Amerikaanse landen, Marokko en de ACS-landen i zijn de afgelopen jaren akkoorden gesloten.

De EU wil ook graag een akkoord sluiten met opkomend handelsland India. Bovendien wordt er met diverse landen van ASEAN onderhandeld, bijvoorbeeld Indonesië. Op 18 juli 2016 zijn de onderhandelingen tussen de Europese Unie en Indonesië over een vrijhandelsverdrag officieel geopend.

5.

Nederland en EU-handelsverdragen

Export en handel zijn voor Nederland van groot belang en vormen een van de belangrijkste bronnen van inkomsten. Handelsverdragen tussen de EU en derde landen worden door de Nederlandse regering dan ook vaak positief ontvangen. Doordat de EU handelsovereenkomsten sluit, worden soms meer afzetmarkten toegankelijk voor Nederlandse bedrijven en kan Nederland ook goedkoper producten naar die gebieden exporteren.

Onderzoeksbureau Ecorys heeft berekend dat een toekomstig handelsverdrag tussen de EU en de VS Nederland een stijging van tussen de €1,5 miljard en €4 miljard van het Bruto Binnenlands Product i (BBP) kan opleveren. Ook het reeds gesloten verdrag tussen de EU en Canada zal zorgen voor een stijging van het BBP. Volgens minister Ploumen kan het verdrag tussen de EU en Canada jaarlijks tussen de €600 miljoen en €1,2 miljard opbrengen voor Nederland en zal het de handel verder intensiveren.

6.

Meer informatie