Europese maatregelen coronacrisis

Met dank overgenomen van Europa Nu.
PEC at the European Parliament Presidents Conference
Bron: The Council of the European Union

De uitbraak en de verspreiding van het coronavirus hebben de lidstaten van de Europese Unie gedwongen maatregelen te nemen. De Europese Unie i, en vooral de Europese Commissie i, ondersteunt de lidstaten op het gebied van volksgezondheid en economisch herstel. De Commissie streeft bovendien naar onderlinge coördinatie door de lidstaten.

Op het gebied van volksgezondheid heeft de Europese Commissie een vaccinstrategie ontworpen om de ontwikkeling, productie en uitrol van coronavaccins te versnellen. Verder is het door de Commissie voorgestelde Digitaal Corona Certificaat, ofwel coronapaspoort, op 1 juli 2021 in werking getreden. Dit coronapaspoort heeft vrij reizen voor burgers binnen de EU weer mogelijk gemaakt. De coronacrisis en de maatregelen daartegen hebben ook grote economische gevolgen gehad. Ter bevordering van het economisch herstel is daarom het Herstelfonds i in het leven geroepen. Er was totaal 750 miljard euro aan leningen en giften beschikbaar voor lidstaten om hun economie draaiende te houden. Over de omvang en de voorwaarden voor het Herstelfonds is hard onderhandeld.

De Commissie sluit geregeld nieuwe aankoopovereenkomsten voor vaccins af. Sinds 1 februari 2022 zijn de regels voor het coronapaspoort gewijzigd, waardoor het paspoort negen maanden na de laatste prik verloopt. Veel nationale plannen voor het herstelfonds zijn goedgekeurd en de herstelgelden zijn beschikbaar gesteld.

1.

Volksgezondheid

Volksgezondheid is in eerste instantie een zaak van de lidstaten. De EU geeft waar mogelijk ondersteuning, en helpt bij het coördineren van de aanpak van het virus.

Vaccinstrategie

De Europese vaccinstrategie is erop gericht de kwantiteit en de kwaliteit van vaccins voor de lidstaten te waarborgen. Met de strategie worden de ontwikkeling, de productie en de levering van vaccins ondersteund. De Commissie sluit namens de lidstaten aankoopovereenkomsten met individuele vaccinproducenten. Het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA) i beoordeelt de werkzaamheid, kwaliteit en veiligheid van nieuwe coronavaccins.

De Europese Commissie ziet erop toe dat de vaccinatiecampagnes in de lidstaten grotendeels gelijk verlopen. Hiertoe is samen met het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) i een monitoringsysteem opgezet om een snelle en efficiënte uitrol van vaccins aan te moedigen. De EU heeft geïnvesteerd in fabrieken die vaccins produceren, en de Commissie en het EMA werken nauw samen om nieuwe productiefaciliteiten sneller goed te keuren.

Medische goederen

De Commissie ondersteunt de gezondheidsstelsels van de EU-lidstaten door het opzetten van een voorraad aan medisch materiaal in het kader van RescEU i, het EU-financieringsmechanisme voor 'civiele rampen'. De voorraad bevat onder andere materialen als ventilatoren voor intensive care-afdelingen en mondkapjes. Deze materialen worden voor 90% gefinancierd door de Europese Commissie. EU-landen kunnen ook extra financiering aanvragen voor het vervoer van essentiële goederen, medische teams en coronapatiënten tussen EU-lidstaten wanneer hun gezondheidszorg overbelast dreigt te raken.

Geneesmiddelenstrategie

In het voorjaar van 2021 heeft de Europese Commissie een geneesmiddelenstrategie gepresenteerd, waarmee ontwikkeling en beschikbaarheid van COVID-19-medicijnen bevorderd moet worden. In de strategie is zowel rekening gehouden met onderzoek en ontwikkeling, als met productie, inkoop en uitrol.

Testen en monitoren

De Commissie wil dat de lidstaten informatie over alle verschillende beschikbare COVID-19-testen delen en samen de kwaliteit van bestaande en nieuwe testen nagaan. De Commissie geeft zelf ook geld uit voor de aankoop van en onderzoek naar tests, die ze aan de lidstaten ter beschikking stelt. Om de ontwikkelingen van het virus en de verspreiding te monitoren is lidstaten dringend verzocht informatie over de verspreiding van het virus en varianten met elkaar te delen.

2.

Ondersteunen economie

Fondsen EU-instellingen

De EU ondersteunt bij het opvangen van de economische gevolgen van de coronacrisis. Kort na de uitbraak van de crisis heeft de EU enkele maatregelen getroffen. Zo ondersteunt de Europese Centrale Bank i de economie door meer geld voor banken beschikbaar te maken tegen lagere tarieven. Daarnaast was er een extra opkoopprogramma (Pandemic emergency purchase programme, PEPP) voor obligaties van overheden en bedrijven. Dit programma is beëindigd in maart 2022. Er was in totaal 1850 miljard beschikbaar voor dit opkoopprogramma.

Op 23 april 2020 keurden regeringsleiders een steunpakket goed van 540 miljard euro om de economische klappen van de coronacrisis te beperken. Hiervan werd 240 miljard bekostigd uit het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) i. Over de inzet van dit noodfonds werden lidstaten het in eerste instantie niet eens. Zo was er onenigheid over het wel of niet gezamenlijk uitgeven van obligaties, zogenaamde coronabonds Het pakket kan gezien worden als een compromis tussen de noordelijke en zuidelijke Eurolanden. Zo is er in het voordeel van Nederland geen sprake van eurobonds in het akkoord en moet de 240 miljard euro van het ESM worden gebruikt voor directe en indirecte kosten in de gezondheidszorg.

Europees Herstelfonds

Voor het economisch herstel op de langere termijn is het Europees herstelfonds in het leven geroepen, dat in totaal bestaat uit een pakket leningen van 360 miljard en subsidies ter hoogte van 390 miljard. Over de hoogte en voorwaarden van dit Herstelfonds is hard onderhandeld. Nederland wilde dat het hele fonds uit leningen zou bestaan. Lidstaten krijgen de subsidies en leningen alleen wanneer ze voldoen aan een aantal voorwaarden, en lidstaten moeten hun plannen ter goedkeuring voorleggen aan de Europese Commissie en de andere lidstaten.

Begrotingsregels en staatssteun

De lidstaten hebben afgesproken dat extra steunmaatregelen buiten de regels van het begrotingspact i vallen. Lidstaten kunnen overheidstekorten laten oplopen als dat nodig is, en de begrotingsafspraken zijn tijdelijk opgeschort. Bovendien hanteert de Commissie de strenge regels voor staatssteun veel soepeler bij Europese of nationale steun aan sectoren die in de problemen zijn gekomen door de uitbraak van het coronavirus, zoals de vervoerssector en de toeristische sector.

3.

Reizen en vervoer

Gesloten grenzen voor niet-EU-burgers

Op 18 maart 2020 besloten EU-leiders dat grenzen voor personen van buiten de EU werden gesloten in de hele Schengenzone i om de verspreiding van het virus te beperken. Vanaf juli 2020 opende de EU geleidelijk weer haar grenzen voor sommige derde landen. Veel lidstaten hebben ook reisbeperkingen opgelegd aan personen en goederen uit andere Schengenlanden, of sloten geheel hun grenzen.

Sinds maart 2022 zijn de beperkingen voor niet-essentiële reizen naar de EU vanuit verschillende niet-EU-landen geactualiseerd. De lidstaten mogen niet-essentiële reizen toestaan voor personen die zijn gevaccineerd met een door de EU of de WHO goedgekeurd vaccin, voor herstelde personen en alle personen die reizen vanuit een land dat op de EU-lijst staat. Deze lijst wordt om de 2 weken bijgewerkt, op basis van de epidemiologische ontwikkelingen wereldwijd en de voortgang van vaccinatiecampagnes.

Coronapaspoort

Om het vrije verkeer van personen i zoveel mogelijk te garanderen heeft de EU het EU Digitaal Corona Certificaat ingevoerd, in de volksmond ook bekend als het Europees coronapaspoort. De Europese verordening voor het coronapaspoort trad op 1 juli 2021 in werking voor een periode van 12 maanden. Op datzelfde moment werd het technische systeem op EU-niveau voor de controle van certificaten operationeel.

Het coronapaspoort maakt vrij reizen voor burgers binnen de EU weer mogelijk. Het gestandaardiseerde certificaat wordt in digitale of papieren vorm door de nationale autoriteiten van de EU-lidstaten zelf afgegeven en is voorzien van een QR-code. Deze code dient als bewijs dat de houder tegen COVID-19 gevaccineerd, recent negatief getest of van de ziekte hersteld is. De Europese Commissie heeft bepaald dat vanaf 1 februari 2022 het coronapaspoort negen maanden na de laatste prik zal vervallen. Op 3 februari 2022 stelde de Commissie voor om het gebruik van het coronapaspoort te verlengen tot 1 juli 2023.

4.

EU in de wereld

Humanitaire hulp

De COVID-19-pandemie heeft vooral de armste landen getroffen en hun humanitaire behoeften verergerd. Daarom verleent de EU specifieke humanitaire steun aan derde landen om de gevolgen van de coronacrisis op te vangen. Een groot deel van de hulp hiervan komt voort uit het partnerschap 'Team Europe. De steun betreft voornamelijk:

  • humanitaire noodhulp
  • betere sanitaire, water- en gezondheids­systemen
  • het verlichten van de sociale en economische gevolgen van de pandemie
  • bijdrage van coronavaccins aan COVAX. Dit wereldwijde initiatief moet ervoor zorgen dat ook lage- en middeninkomenslanden over vaccins kunnen beschikken.

Buurlanden

Om buurlanden te ondersteunen heeft de EU leningen beschikbaar gesteld. Deze bieden steun aan de gezondheidssector en ondersteunen sociaal en economisch herstel. Zo zijn er pakketten samengesteld voor de zuidelijke buurlanden en de Westelijke Balkan. De leningen moeten binnen 15 jaar worden terugbetaald.

5.

Wie doet wat?

De Commissie heeft voor de aanpak van het coronavirus een responsteam samengesteld. Dit bestaat uit de commissarissen voor de beleidsterreinen die het meest bij de crisis betrokken zijn:

 

Functie

Naam

Voorzitter van de Europese Commissie

Ursula von der Leyen i

Commissaris voor Crisisbeheer

Janez Lenarcic i

Commissaris voor Gezondheid en Voedselveiligheid

Stella Kyriakides i

Commissaris voor Binnenlandse Zaken

Ylva Johansson i

Commissaris voor Vervoer

Adina Valean i

Commissaris voor Economie

Paolo Gentiloni i

De meest betrokken instituties zijn:

6.

Meer informatie