Circulaire Economie - EU monitor

EU monitor
Dinsdag 2 juni 2020
kalender

Circulaire Economie

Met dank overgenomen van Europa Nu.
Recycle logo

De circulaire economie of kringloopeconomie is een economisch systeem waarin zo min mogelijk afval ontstaat. Het streven is om producten aan het eind van hun levensduur te hergebruiken of te recyclen (van het afvalmateriaal iets nieuws maken) in plaats van ze weg te gooien. Deze aanpak bespaart grondstoffen, gaat de ophoping van afval in natuur en oceanen tegen en vermindert de uitstoot van CO2. Daarnaast kan de overgang naar een duurzamere economie ook economische voordelen hebben. De Europese Unie i wil daarom de ontwikkeling van de circulaire economie ondersteunen.

In 2015 kwam de de Europese Commissie i met een strategie om de overgang naar een circulaire economie te versnellen. De 54 voorgestelde maatregelen zijn inmiddels allemaal in werking. Er kwam onder andere een verbod op wegwerpplastic. Op 11 maart 2020 presenteerde de Commissie een nieuw actieplan om de kringloopeconomie een impuls te geven. Het nieuwe plan moet de EU helpen om in 2050 klimaatneutraal te zijn, zoals in de Green Deal i staat.

Het Europees Parlement i en de Raad i stemden in 2019 in met een richtlijn voor het uitbannen van plastic wegwerpartikelen in 2021. Deze richtlijn bepaalt dat het bedrijfsleven voor opruimkosten van zijn zwerfafval opdraait en dat er een verbod komt op de producten die het meest als zwerfafval in de natuur terechtkomen.

1.

Probleemstelling

In een lineaire economie berust economische groei op een steeds grotere productie van voorwerpen en diensten. Producten worden aan het einde van hun levensduur simpelweg in de prullenbak gegooid, terwijl er vaak veel grondstoffen in zitten die nog kunnen worden gebruikt in een ander, nieuw product. Dit heeft meerdere negatieve gevolgen. Ten eerste wordt van bepaalde grondstoffen, waaronder de aardolie die nodig is voor de productie van plastic, zo veel gebruikt dat deze op dreigen te raken. Bovendien worden voor het winnen van deze grondstoffen grote (natuur)gebieden aangetast of vernietigd. Ten tweede komen er grote hoeveelheden afval in de natuur en de oceanen terecht. Op deze manier raken ecosystemen ernstig verstoord. Ten slotte komt er bij de productie van de eindeloze stroom aan nieuwe producten veel CO2 vrij. Dit draagt sterk bij aan klimaatverandering i.

2.

Europese oplossingen

De circulaire economie gaat deze problemen op verschillende manieren tegen. Producten worden zo gemaakt dat alle onderdelen veilig kunnen worden afgebroken of hergebruikt. Daarnaast kunnen bedrijven in een circulaire economie de gehele productiecyclus eigenaar van producten en grondstoffen blijven. De producten worden dan niet verkocht, maar verhuurd aan de consument. Daardoor blijven bedrijven nauw betrokken bij het hergebruik van het product. Een andere, minder ingrijpende maatregel is het uitbreiden van de recycling van producten. Producten die voorheen zouden worden weggegooid, worden dan verwerkt tot grondstof voor nieuwe producten. Afval wordt voor fabrikanten een grondstof, waardoor er minder grondstoffen gewonnen hoeven te worden.

De Europese Commissie presenteerde in 2020 een nieuw actieplan voor de circulaire economie. Het plan borduurt voort op het actieplan uit 2015. Het doel van het plan is om het circulaire materiaalgebruik in de EU in het komende decennium te verdubbelen en tegelijkertijd de economische groei te stimuleren. Volgens de Commissie kunnen de nieuwe maatregelen het BBP van de EU met 0.5% verhogen en ongeveer 700.000 nieuwe banen creëren. Het plan richt zich op de volgende onderwerpen:

Elektronica

De Commissie wil eisen stellen aan fabrikanten van elektronica. Telefoons van batterijen moeten duurzaam geproduceerd worden en gemakkelijk te vervangen zijn. Ook wil het standaardeisen voor telefoon- en laptopkabels instellen. Kabels in de Europese Unie mogen dan maar één specifieke maat zijn.

Textiel

Lidstaten moeten voor 2025 al hun textielafval gaan scheiden. Ook wil de Commissie Europese bedrijven verbieden om onverkochte kleding te vernietigen.

Plastic

Vanaf 2021 komt er een verbod op wegwerpplastic. De Commissie wil ook een verbod op het toevoegen van microplastics aan producten. Microplastics zijn piepkleine plastic korrels die vooral toegevoegd worden aan cosmetische producten. Deze korrels zijn nauwelijks afbreekbaar en vormen een gevaar voor het milieu.

Verpakkingen

De hoeveelheid materialen die worden gebruikt voor verpakkingen groeit nog steeds. De Commissie wil er voor zorgen dat de hoeveelheid afval daalt. Alle verpakkingen op de Europese interne markt moeten voor 2030 volledig herbruikbaar of recyclebaar zijn.

Voedsel

Wegwerpbestek- en verpakkingen in de voedselindustrie moeten herbruikbaar worden. De Commissie gaat onderzoeken of Europese wetgeving mogelijk is.

3.

Circulaire economie in Nederland

Het toenmalige kabinet-Rutte II i kondigde in 2016 het programma Nederland circulair in 2050 aan. Dit programma sloot goed aan op het Europese actieplan (2015) voor een circulaire economie. Het kabinet gaf toen aan over het algemeen positief over de Europese voorstellen te zijn. Wel stelde het kabinet dat er een afweging moet worden gemaakt tussen economische haalbaarheid en voordelen voor het milieu.

In het BNC-fiche i, dat op 17 april 2020 verscheen, spreekt het kabinet steun uit voor het streven naar een circulaire economie; dit streven sluit aan bij het beleid van het kabinet. Het dringt aan op een voortvarende realisatie van de plannen. Bij de beoordeling van concrete plannen weegt het kabinet de handhaafbaarheid, uitvoerbaarheid, kosteneffectiviteit en fraudebestendigheid mee. Het kabinet let bij de uitwerking op het belang van duurzaam economisch herstel na de Coronacrisis; de circulaire economie zou daar een bijdrage aan kunnen leveren.

4.

Meer informatie