Circulaire Economie - EU monitor

EU monitor
Donderdag 14 november 2019
kalender

Circulaire Economie

Met dank overgenomen van Europa Nu.
Recycle logo

De circulaire economie of kringloopeconomie is een economisch systeem waarin zo min mogelijk afval ontstaat. Het streven is om producten aan het eind van hun levensduur te hergebruiken of te recyclen (van het afvalmateriaal iets nieuws maken) in plaats van ze weg te gooien. Deze aanpak bespaart grondstoffen, gaat de ophoping van afval in natuur en oceanen tegen en vermindert de CO2 i-uitstoot. Daarnaast kan de overgang naar een duurzamere economie ook economische voordelen hebben. De Europese Unie i wil daarom de ontwikkeling van de circulaire economie ondersteunen.

De Europese Commissie i wil de overgang naar een circulaire economie versnellen. Daarom stelde de Commissie in 2015 een plan van aanpak op dat bestaat uit 54 concrete maatregelen om de transitie te versoepelen. Deze maatregelen zijn inmiddels allemaal in werking. Daarnaast brengt de Commissie adviezen en handboeken uit voor de lidstaten over hoe zij het circulaire model kunnen invoeren. Ook wil de Commissie samen met de Europese Investeringsbank i en de lidstaten i duurzame initiatieven helpen financieren.

Het Europees Parlement i en de Raad i stemden in 2019 in met een richtlijn voor het uitbannen van plastic wegwerpartikelen in 2021. Deze richtlijn bepaalt dat het bedrijfsleven voor opruimkosten van zijn zwerfafval opdraait en dat er een verbod komt op de producten die het meest als zwerfafval in de natuur terechtkomen. Ook is er nog een voorstel voor een verordening voor hergebruik van water in behandeling. Deze verordening moet hergebruik van water in de landbouw stimuleren en daarmee waterschaarste in Europa verminderen.

1.

Probleemstelling

In een lineaire economie berust economische groei op een steeds grotere productie van voorwerpen en diensten. Producten worden aan het einde van hun levensduur simpelweg in de prullenbak gegooid, terwijl er vaak veel grondstoffen in zitten die nog kunnen worden gebruikt in een ander, nieuw product. Dit heeft meerdere negatieve gevolgen. Ten eerste wordt van bepaalde grondstoffen, waaronder de aardolie die nodig is voor de productie van plastic, zo veel gebruikt dat deze op dreigen te geraken. Bovendien worden voor het winnen van deze grondstoffen grote (natuur)gebieden aangetast of vernietigd. Ten tweede komen er grote hoeveelheden afval in de natuur en de oceanen terecht. Op deze manier raken ecosystemen ernstig verstoord. Ten slotte komt er bij de productie van de eindeloze stroom aan nieuwe producten veel CO2 vrij. Dit draagt sterk bij aan de klimaatverandering i.

2.

Europese oplossingen

De circulaire economie gaat deze problemen op verschillende manieren tegen. Producten worden zo gemaakt dat alle onderdelen veilig kunnen worden afgebroken of hergebruikt. Daarnaast kunnen bedrijven in een circulaire economie de gehele productcyclus eigenaar van producten en grondstoffen blijven. De producten worden dan niet verkocht, maar verhuurd aan de consument. Daardoor blijven bedrijven nauw betrokken bij het hergebruik van het product. Een andere, minder ingrijpende maatregel is het uitbreiden van de recycling van producten. Producten die voorheen zouden worden weggegooid, worden dan verwerkt tot grondstof voor nieuwe producten. Afval wordt voor fabrikanten een grondstof, waardoor er minder grondstoffen gewonnen hoeven te worden.

De Europese Commissie i presenteerde op in 2015 het actieplan 'Maak de cirkel rond'. Dit plan bevat 54 concrete maatregelen die toepassing hebben op productie, consumptie, afvalverwerking en secundaire grondstoffen. De Commissie wilde met dit pakket een signaal afgeven dat het alle mogelijke middelen gebruikt om de Europese economie te transformeren, nieuwe kansen voor het bedrijfsleven te creëren en het concurrentievermogen te versterken. De maatregelen richten zich niet alleen op het einde van de productlevenscyclus, maar op een verandering van de volledige levenscyclus. In 2019 presenteerde de Europese Commissie de belangrijkste resultaten van de uitvoering van het actieplan. Alle 54 maatregelen zijn inmiddels in uitvoering of afgerond. Deze en verdere maatregelen richten zich voor het grootste gedeelte op de volgende drie onderwerpen:

Recycling van kunststoffen en plastic

Het EU-actieplan voor een circulaire economie definieert het verantwoord gebruiken van kunststof verpakkingen als topprioriteit. In januari 2018 presenteerde de Commissie een nieuwe strategie voor het gebruik van kunststoffen die plasticvervuiling moet terugdringen. Bij zowel het ontwerp als de productie van plastic producten moet aandacht voor hergebruik, reparatie en recycling zijn.

In mei 2018 heeft de Europese Commissie voorstellen gepresenteerd om een einde te maken aan wegwerpplastic, omdat dit vaak eindigt als zwerfvuil. Momenteel bestaat 70 procent van het afval in Europese wateren uit wegwerpplastic. Om de milieuschade te verlagen, stelt de Commissie een verbod voor op plastic bij producten waarvoor duurzame alternatieven zijn. Hierbij moet bijvoorbeeld worden gedacht aan bestek, borden en rietjes. Ook moeten bedrijven worden verplicht om bij te dragen aan de kosten voor afvalverwerking en de bestrijding van zwerfvuil. Ten slotte moeten lidstaten uiterlijk in 2025 90 procent van alle petflesjes inzamelen. Het Europees Parlement en de Raad stemden in 2019 met deze voorstellen in.

Duurzame drinkwatervoorziening

De Commissie wil iedereen in Europa toegang geven tot schoon, veilig en betaalbaar kraanwater, waarbij zo weinig mogelijk gebruik wordt gemaakt van plastic flesjes, en het water waar mogelijk hergebruikt wordt. Dit moet onder andere worden bereikt door te voorzien in fonteintjes op straat en door horecagelegenheden gratis kraanwater te laten serveren. In oktober 2019 stemde het Europees Parlement in met de voorstellen over het gebruik van plastic en het creëren van veilige drinkwatervoorzieningen. Over de verordening voor het hergebruik van water wordt nog onderhandeld.

Circulaire bio-economie

De circulaire bio-economie richt zich op het gebruik van biologisch materiaal (biomassa) als afvalstof om hoogwaardige nieuwe producten te creëren. De Commissie lanceerde in oktober 2018 een actieplan dat moet zorgen dat Europa tussen nu en 2030 het voortouw neemt in de ontwikkeling van de circulaire bio-economie. Voor 2030 moet dit in Europa voor een miljoen nieuwe banen zorgen.

3.

Circulaire economie in Nederland

Het kabinet-Rutte II i kondigde in 2016 het programma Nederland circulair in 2050 aan. Dit programma sluit goed aan op het Europese actieplan voor een circulaire economie. Het kabinet gaf toen aan over het algemeen positief over de Europese voorstellen te zijn. Wel stelde het kabinet dat er een afweging moet worden gemaakt tussen economische haalbaarheid en voordelen voor het milieu.

4.

Meer informatie