Wie doet wat: Europese instellingen en organen - EU monitor

EU monitor
Vrijdag 23 augustus 2019
kalender
Met dank overgenomen van Europa Nu.
De Europese instellingen
Bron: Europees Parlement

Binnen Europa zijn de twee belangrijkste samenwerkingsverbanden tussen landen: de Europese Unie i en de Raad van Europa i. Waar de Raad van Europa zich voornamelijk bezighoudt met de mensenrechtensituatie, is de voornaamste doelstelling van de Europese Unie altijd economische samenwerking geweest; in de loop van de tijd is dat verbreed tot meer terreinen i zoals migratie, buitenlands beleid, milieu enzovoort.

Binnen de Europese Unie hebben de volgende instellingen de meeste invloed op de besluitvorming:

  • Europees Parlement
  • Europese Raad
  • Raad van de Europese Unie
  • Europese Commissie

(klik op de figuur hiernaast voor een grotere versie)

1.

Europese Unie

De Europese Unie (EU) is het belangrijkste samenwerkingsverband in Europa. De deelnemende landen hebben voor deze Unie een aantal organisaties opgericht waaraan zij een deel van hun eigen bevoegdheden hebben overgedragen. Dit zijn onder meer het Europees Parlement i, de Europese Commissie i, de Raad i en het Europese Hof van Justitie i.

De belangrijkste instellingen van de Europese Unie zijn:

Europees Parlement

Het Europees Parlement (EP) vertegenwoordigt ruim een half miljard Europeanen en bestaat momenteel uit 750 afgevaardigden i plus de voorzitter. Nederland heeft 26 zetels i in het Europees Parlement. Het Europees Parlement wordt geacht een stem te geven aan de volkeren van de 28 landen i die aan de Unie deelnemen, en vooral te letten op het belang van de Unie in zijn geheel.

Europese Raad

De Europese Raad bestaat uit de regeringsleiders of staatshoofden van de 28 lidstaten van de Europese Unie i, de vaste voorzitter i en de voorzitter van de Europese Commissie i. De Hoge Vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid i woont de bijeenkomsten van dit orgaan ook bij. Alleen de regeringsleiders of staatshoofden hebben stemrecht tijdens de vergaderingen. De Europese Raad heeft geen wetgevingstaak, maar stelt wel de politieke richting van de EU vast.

Raad van de Europese Unie/Raad van Ministers

In deze instelling van de Europese Unie (kortweg 'de Raad van Ministers' of nog korter 'de Raad' genoemd) zijn de regeringen van de 28 lidstaten i van de EU vertegenwoordigd. De Raad oefent samen met het Europees Parlement i de wetgevings- en begrotingstaak uit. Dit houdt in dat de Raad zijn goedkeuring moet geven aan elk wetsvoorstel van de Europese Commissie i en aan elke voorgestelde EU-begroting. Nationale regeringen kunnen dus via de Raad invloed uitoefenen in de EU. De Raad neemt ook beslissingen over het buitenlands- en veiligheidsbeleid.

Europese Commissie

Deze instelling van de Europese Unie kan worden beschouwd als het 'dagelijks bestuur' van de EU. De leden van de Europese Commissie worden 'eurocommissarissen i' genoemd. Elke eurocommissaris is verantwoordelijk voor één of meerdere beleidsgebieden. Momenteel zijn er 28 eurocommissarissen, voor elke lidstaat één. Samen vormen zij het college van eurocommissarissen. De eurocommissarissen moeten het belang van de Europese Unie als geheel behartigen, niet dat van hun eigen land.

Europees Hof van Justitie

Logo CVRIA

Het in 1952 opgerichte Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) moet ervoor zorgen dat de wetten en regels die in Europa gemaakt worden, goed worden toegepast. De Europese wetten - het gemeenschapsrecht i - moeten in alle lidstaten hetzelfde worden uitgevoerd. Het Hof van Justitie ziet er verder op toe dat het EU-recht in alle lidstaten op dezelfde manier wordt toegepast.

Het Hof oordeelt over overtredingen van Europese regels, en over het niet nakomen door lidstaten van gemaakte afspraken en verplichtingen die uit de Verdragen voortvloeien. In de loop der jaren heeft het Hof ook steeds meer zaken in behandeling gekregen die specifieke terreinen betroffen, met name wat betreft mededinging en zaken waar de Europese instellingen als werkgever tegenover hun ambtenaren stonden.

Financiële en controlerende instellingen

De Europese Rekenkamer i controleert of alle uitgaven van de Europese Unie goed zijn besteed.

Voor klachten over wanbeheer van Europese instellingen kunnen burgers zich richten tot de Europese Ombudsman i.

De Europese Centrale Bank i waakt over de euro. De bank is onafhankelijk; de andere EU-instellingen hebben geen invloed op het beleid van de bank.

Adviesorganen

Het Comité van de Regio's i geeft advies op alle terreinen waar belangen van gemeenten en provincies een grote rol spelen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij onderwijs- en cultuurbeleid.

Het Europees Economisch en Sociaal Comité i geeft advies over allerlei onderwerpen die met de economie te maken hebben. Het gaat dan om sociale zaken, de interne markt, duurzame economische ontwikkeling en consumentenrechten.

Op sommige terreinen zijn de andere EU-instellingen verplicht één of beide adviesorganen om advies te vragen als ze wet- en regelgeving maken.

Europese agentschappen

Logo's van EU agentschappen

Logo's van EU agentschappen

Een agentschap is een onafhankelijk orgaan dat het werk op een bepaald beleidsterrein ondersteunt. Dit doet het door Europabrede kennis te vergaren, besluiten te nemen over technische kwesties of door uitvoerende taken te verrichten.

Agentschappen werken hierin nauw samen met de Europese Commissie i en nationale overheden. Veel agentschappen onderhouden ook contacten met maatschappelijke organisaties en kennisinstituten uit de lidstaten.

Momenteel bestaan er meer dan veertig agentschappen, al heten ze soms anders (centrum, stichting, bureau, waarnemingscentrum). Agentschappen zijn geografisch over de hele Europese Unie verspreid en zorgen hierdoor voor een zekere mate van decentralisatie van de EU.

Overige EU-instellingen

Lidstaten

Naast de huidige lidstaten i van de Europese Unie voert de EU onderhandelingen over toetreding met kandidaat-lidstaten i. Daarnaast zijn er ook nog landen waarvan verwacht wordt dat zij op termijn het lidmaatschap van de EU zullen aanvragen. Deze landen worden potentiële kandidaat-lidstaten genoemd.

2.

Personen zoeken

Raad van Europa

Na de verwoestende Tweede Wereldoorlog was er in Europa grote behoefte aan een organisatie die zich zou richten op het bevorderen van mensenrechten en democratie. In 1949 richtten Europese landen daarom de Raad van Europa op. Dit orgaan is géén onderdeel van de Europese Unie i en moet niet verward worden met de Raad van de Europese Unie i of de Europese Raad i. Vrijwel alle Europese landen zijn lid.

De belangrijkste organen van de Raad van Europa zijn:

Comité van Ministers

Dit orgaan is één van de twee statutaire organen van de Raad van Europa i, samen met de Parlementaire Vergadering i. Het Comité bestaat uit alle ministers van Buitenlandse Zaken van de lidstaten, vertegenwoordigt de Europese regeringen en neemt beslissingen. De vergaderingen worden voorbereid door de Permanente Vertegenwoordigers van de lidstaten in Straatsburg, die gemiddeld eens per week vergaderen.

Parlementaire vergadering

Dit orgaan is één van de twee statutaire organen van de Raad van Europa i, samen met het Comité van Ministers i. De vergadering vertegenwoordigt de politieke bewegingen in Europa en is een platform waar parlementariërs uit 47 Europese landen elkaar kunnen treffen.

Europese Hof voor de Rechten van de Mens

Bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens kunnen individuen, groepen, organisaties en landen een klacht indienen tegen een lidstaat, door een beroep te doen op het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens i (EVRM). Het Europees Hof van de Rechten van de Mens is geen instelling van de Europese Unie maar van de Raad van Europa i, waar bijna 50 landen bij zijn aangesloten.

3.

Meer informatie