Europees toezicht op de economieŽn van de lidstaten - EU monitor

EU monitor
Woensdag 11 december 2019
kalender
Met dank overgenomen van Europa Nu.
Lege geldkist

De Europese Unie†i heeft sinds het uitbreken van de eurocrisis verschillende maatregelen genomen om eurolanden†i met financiŽle problemen bij te staan en om toekomstige problemen te voorkomen.

Een belangrijk aspect is het beperken van het begrotingstekort en de staatsschuld van de eurolanden, ter uitvoering van de afspraken uit het Stabiliteits- en Groeipact†i. Zowel de regeringsleiders en staatshoofden als de Europese instellingen hebben diverse plannen gepresenteerd en maatregelen genomen. Zo is er een strenger toezicht op de nationale begrotingen gekomen. De Commissie†i heeft in januari 2015 echter besloten flexibeler om te gaan met de Europese begrotingsregels.

De maatregelen lijken meer en meer tot het gewenste resultaat te leiden. Het overheidstekort van alle landen van de eurozone†i kwam over 2018 uit onder de 0,5% van het bruto binnenlands product (BBP†i). De gemiddelde staatsschuld van de eurolanden in 2018 bleef met 85,1% nog wel ruim boven het afgesproken maximum van 60% van het BBP.

1.

Stabiliteits- en groeipact

In het Stabiliteits- en Groeipact spreken de landen die lid zijn van de Europese Unie†i af dat hun begrotingen in evenwicht zijn of een overschot hebben. Dat betekent dat de regeringen niet meer geld uitgeven dan ze ontvangen. Dat doel hoeft nog niet meteen bereikt te worden, maar de EU-landen moeten er wel naartoe werken. De afspraken zijn gemaakt in 1997.

De eisen van het Stabiliteits- en Groeipact zijn:

Afhankelijk van de economische omstandigheden in een land, kan de Europese Commissie gebruik maken van interpretatieruimte en concluderen dat een land de begroting niet hoeft aan te passen. Van belang is wel dat op de middellange termijn een gezonde begrotingssituatie wordt bereikt.

2.

Europees Semester

vlaggen lidstaten Europese Unie

Het Europees semester is de jaarlijkse cyclus voor de afstemming van het economisch en begrotingsbeleid van de lidstaten van de Europese Unie†i. Binnen het kader van het semester analyseert de Europese Commissie†i de nationale begrotingen van EU-landen en geeft de landen vervolgens aanbevelingen, waarmee de listaten rekening moeten houden als zij hun nationale begroting voor het komende jaar opstellen.

Het semester is in 2011 ingesteld, ingegeven door de eurocrisis en de instelling van een Europees monetair noodfonds. Onevenwichtigheden in de economische ontwikkelingen en problemen met de overheidsfinanciŽn van de lidstaten moeten door gebruik van het semester op tijd worden gesignaleerd.

De Europese begrotingsafspraken zijn vaak onderwerp van discussie. Met name tussen de noordelijke en de zuidelijke landen lopen de meningsverschillen uiteen over de vraag of de begrotingsregels strikt of soepel moeten worden toegepast.

3.

Euro Plus Pact

In maart 2011 hebben de landen van de eurozone een pakket maatregelen aangenomen voor een betere coŲrdinatie van de nationale economieŽn van de eurolanden. Dit zou moeten leiden tot een sterkere gemeenschappelijke munt en een betere concurrentiepositie voor de Europese economie. Omdat ook verschillende niet-eurolanden zich bij het pact aansloten, werd het plan Euro Plus Pact gedoopt.

4.

Six Pack

Bankbiljetten

In december 2011 trad het 'six pack' in werking. Dat bestaat uit een zestal wetgevingsvoorstellen die het Stabiliteits- en groeipact†i moeten versterken. Een belangrijk element hierin is het streng toezicht op de begrotingen van EU-lidstaten†i en het bestraffen van landen die de begrotingsregels overtreden. Het 'six pack' bevat onder meer een fel bediscussieerde bepaling over automatische sancties tegen lidstaten die zich niet aan de afgesproken begrotingsregels houden.

5.

Two Pack

Het 'two pack' vormt een aanvulling op het in december 2011 in werking getreden 'six pack' en voorziet in een versterking van het toezicht door de Europese Commissie†i op de nationale begrotingen van de eurolanden†i. Het 'two pack' is een van de pakketten maatregelen om de eurocrisis te beteugelen en bouwt voort op het Stabiliteits- en Groeipact†i.

6.

Euroregering?

De Duitse bondskanselier Angela Merkel†i en de toenmalige Franse president Nicolas Sarkozy†i kwamen in 2011 met nieuwe voorstellen op het gebied van economisch toezicht. Zij stelden onder andere een soort economische 'euroregering' voor, strenge straffen voor lidstaten die zich niet houden aan de begrotingsregels, en een belasting op financiŽle transacties. Inhoudelijk vertonen de plannen de nodige overlap met het Six Pack en het Euro Plus Pact.

7.

Extra bevoegdheden eurocommissaris Economische en monetaire zaken

In december 2011 hebben regeringsleiders afgesproken om de regels voor begrotingsdiscipline in het Stabiliteits- en Groeipact†i aan te scherpen. De eurocommissaris voor Economische en Monetaire zaken†i heeft extra bevoegdheden gekregen om toezicht te houden op de naleving van de regels uit het Stabiliteits- en Groeipact.

8.

Masterplan ter versterking van de eurozone

In december 2012 presenteerden de toenmalige EU-president†i Van Rompuy†i, toenmalig voorzitter van de Europese Commissie†i Barroso†i, ECB†i-president Draghi†i en toenmalig voorzitter van de eurogroep†i Juncker†i een pakket voorstellen ter versterking van de eurozone†i. De plannen omvatten de oprichting van een bankenunie, aanscherping van controle op begrotingsdiscipline, een betere afstemming van het economisch beleid en de versterking van de rol van nationale parlementen en het Europees parlement†i.

9.

Begrotingspact

In het begrotingspact zijn regels vastgelegd die begrotingsdiscipline bij lidstaten moeten afdwingen en de financiŽle markten zekerheid moeten bieden. Het verdrag is op 1 januari 2013 in werking getreden en wordt ook wel Verdrag voor Stabiliteit, CoŲrdinatie en Bestuur in de EMU†i genoemd.

10.

Versoepeling van de norm?

Eind april 2013 lieten zowel de toenmalige Commissievoorzitter Barroso†i als eurocommissaris Rehn†i, destijds belast met het toezicht op nationale economieŽn, doorschemeren dat er mogelijk wat soepeler zou worden omgegaan met de regels over begrotingsdiscipline.

Er zou meer gekeken worden naar de structurele overheidstekorten. Incidentele tekorten als gevolg van de aanhoudende recessie en extra uitgaven in het kader van tijdelijke stimuleringsmaatregelen werden dan mogelijk toegestaan, mits structurele hervormingen werden doorgezet. Bovendien moesten extra stimuleringsmaatregelen inhaken op bestaande Europese programma's gericht op het aanjagen van structurele groei ťn aantoonbaar positieve effecten hebben op de economie en de overheidsbegroting op langere termijn.

De discussie duurde geruime tijd voort. Op de Europese Top van juni 2014†i werd besloten om de begrotingsregels niet te versoepelen. Wel mag er optimaal gebruik worden gemaakt van de ruimte die de regels bieden, zoals langer de tijd nemen om het begrotingstekort te verminderen.

In december 2014 presenteerde de Europese Commissie de evaluatie van het begrotingscontrolemechanisme aan het Europees Parlement.

Met oog op de eurocrisis heeft de Commissie begin 2015 richtlijnen aangekondigd die de overheden meer flexibiliteit geven om investeringen te verhogen; daarbij moeten zij wel binnen de EU-begrotingsregels blijven. Landen die serieus werk maken van structurele hervormingen kunnen rekenen op meer coulance vanuit de EU. Ook zal Brussel rekening houden met hervormingen die nog in voorbereiding zijn en wordt er beter gekeken naar de economische situatie in de landen zelf. Er is dus meer ruimte voor de lidstaten gecreŽerd binnen de begrotingsregels. Wel gaf de Commissie aan dat er aan de normen van het Stabiliteits- en Groeipact feitelijk niets zal veranderen. Daarnaast presenteerde de Europese Commissie in het kader van deze aanpak een nieuw investeringsplan†i voor de Europese Unie, waarin zij gedurende drie jaar 315 miljard euro investeert in de economie.

11.

Voltooiing van de EMU

De eurocrisis die de Europese Unie (EU) in 2008 trof maakte duidelijk dat de Economische en Monetaire Unie (EMU) nog niet 'af' is. De EU-lidstaten en instellingen hebben sindsdien diverse stappen ondernomen ter verbetering en voltooiing hiervan. Een deel daarvan betrof onder andere bovenstaande begrotings- en controleafspraken. Andere maatregelen waren onder andere het oprichten van noodfondsen en de oprichting van een bankenunie. De bedoeling is dat uiterlijk in 2025 de EMU wordt voltooid.

12.

Oordeel Europese Rekenkamer over ingrijpen crisis

De Europese Rekenkamer†i onderzocht en evalueerde in 2015 het Europese ingrijpen tijdens de financiŽle crisis. Het onderzoek richtte zich op hoe de Europese Commissie te werk is gegaan bij het verlenen van steunmaatregelen en financiŽle bijstand aan Hongarije, Letland, RoemeniŽ, Ierland en Portugal. De rol van de andere instellingen en de steun aan Spanje, Griekenland en Cyprus was slechts zijdelings meegenomen in het onderzoek.

De eerste conclusie was dat de Europese Commissie te positief was over de overheidsbegrotingen voorafgaande aan de crisis, en te weinig zicht had op de grensoverschrijdende financiŽle stromen en de bankensector. Overheden liepen meer risico's dan gedacht. Het aanscherpen van het toezicht op de lidstaten, mede door aanvullingen op het Stabiliteits- en Groeipact, zou dit in de toekomst moeten voorkomen.

De steunprogramma's lijken redelijk succesvol te zijn geweest. Mede door de Commissie voorgestelde hervormingen zijn goeddeels geÔmplementeerd, al was de planning van de Commissie vaak te krap en talmden de lidstaten met het doorvoeren van de meest ingrijpende maatregelen.

Samengevat was het optreden van de Commissie bij het uitbreken van de crisis volgens de Europese Rekenkamer zwak, maar is de Commissie gegroeid in haar rol als crisismanager en programmabeheerder. Wel moet de Commissie systematischer te werk gaan, en haar analyses verder aanscherpen.

13.

Meer Informatie